چند زون اعلام حریق لازم است؟ تقسیم ساختمان به زون و انتخاب کنترل پنل
اولین سؤال هنگام خرید سیستم اعلام حریق این است: «پنل چند زونه بخرم؟» اگر کم بگیرید، بعداً ظرفیت کم می‌آید و باید پنل را عوض کنید؛ اگر زیاد بگیرید، برای زون‌هایی پول داده‌اید که هیچ‌وقت وصل نمی‌شوند. در این مقاله با یک روش ساده ساختمان را به زون تقسیم می‌کنید، تعداد زون لازم را به دست می‌آورید و پنل مناسب را از میان مدل‌های فروشگاه انتخاب می‌کنید. تصویر کامل‌تر سیستم، از دتکتور تا آژیر، در راهنمای جامع سیستم اعلام حریق آمده است.
زون یعنی چه؟
زون یک بخش مشخص از ساختمان است که دتکتورهای آن روی یک مدار مشترک وصل می‌شوند. وقتی یکی از دتکتورها یا شستی‌های آن بخش فعال شود، پنل فقط شمارهٔ زون را نشان می‌دهد؛ مثلاً «زون ۳ = طبقهٔ سوم». پس هر چه تقسیم‌بندی منطقی‌تر باشد، محل حریق سریع‌تر پیدا میشود. پنلهای دستهٔ کنترل پنل اعلام حریق در فروشگاه همه از نوع متعارفاند؛ یعنی کار تقسیم‌بندی با زون‌هاست.
قواعد ساده برای تقسیم ساختمان به زون
- هر طبقه، حداقل یک زون. یک زون نباید چند طبقه را پوشش دهد، چون محل حریق مشخص نمی‌شود.
- طبقه‌های بزرگ: اگر مساحت طبقه زیاد است، آن را به چند زون تقسیم کنید. حد مساحت و تعداد دتکتور هر زون را طراح و مقررات تعیین می‌کنند.
- فضاهای ویژه جدا: پارکینگ، موتورخانه، انبار، آشپزخانهٔ تجاری و پشت‌بام معمولاً زون جدا می‌گیرند.
- راه‌پله و آسانسور: بسته به طراحی یا همراه طبقه‌اند یا زون مستقل.
- یک یا دو زون ذخیره: برای تغییر کاربری و توسعهٔ آینده.
این فهرست راهنمای اولیه برای برآورد خرید است؛ تعداد نهایی زون و محل دتکتورها را مهندس طراح و آتش‌نشانی تأیید می‌کنند.
چند زون لازم است؟ چهار مثال
| ساختمان | زون‌های لازم (نمونهٔ برنامه‌ریزی) | پنل با ذخیره |
|---|---|---|
| مغازه یا دفتر کوچک تک‌فضا | ۱ تا ۲ | ACT1 یا ACT2 |
| آپارتمان ۴ طبقه با پارکینگ و موتورخانه | ۴ طبقه + پارکینگ + موتورخانه = ۶ | ۸ زون (سیگما ۸ آریاک) |
| ساختمان اداری ۸ طبقه با ۲ طبقه پارکینگ و موتورخانه | ۸ + ۲ + ۱ = ۱۱ | ۱۲ زون (ZX-1800-12 زیتکس یا سیگما ۱۲ آریاک) |
| برج ۱۵ طبقه با ۲ پارکینگ و موتورخانه | ۱۵ + ۲ + ۱ = ۱۸ | ۲۰ یا ۲۴ زون آریاک؛ ZX-1800-18 زیتکس تنها ۱۸ زون دارد |
اعداد جدول مثال‌های برنامه‌ریزی‌اند، نه حکم طراحی. برای ساختمان خودتان طبقه‌ها و فضاهای ویژه را بشمارید، یکی دو زون اضافه کنید و نزدیک‌ترین پنل بالاتر را انتخاب کنید.
پنلهای فروشگاه و ظرفیت زون آن‌ها
برندهای موجود در فروشگاه آریاک و زیتکس‌اند:
| برند | مدل | تعداد زون | نوع |
|---|---|---|---|
| آریاک | مرکز کنترل ACT1 | ۱ | متعارف |
| آریاک | مرکز کنترل ACT2 | ۲ | متعارف |
| آریاک | مرکز کنترل ۴ زون | ۴ | متعارف |
| آریاک | مرکز کنترل ACT6 و پنل ۶ زون | ۶ | متعارف |
| آریاک | پنل فلزی سیگما | ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۲۰، ۲۴ | متعارف |
| زیتکس | ZX-N 10 Pro | ۱۰ (توسعه تا ۲۰ در شبکه) | متعارف میکروپروسسوری |
| زیتکس | ZX-1800 | ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸ (ZX-1800-12 با شبکهسازی تا ۳۶) | متعارف |
پنلهای سیگمای آریاک بدنهٔ فلزی دارند و طبق توضیح فروشگاه وضعیت هر زون با نشانگر LED جدا نمایش داده میشود. پنل ZX-N 10 Pro زیتکس میکروپروسسوری است و طبق مشخصات فروشگاه با شبکهسازی تا ۲۰ زون گسترش می‌یابد. اگر دقیقاً ۱۰ زون لازم دارید و احتمال رشد هست، این گزینه ظرفیت بیشتری برای آینده می‌دهد. همهٔ مدلها را در دستهٔ کنترل پنل اعلام حریق مقایسه کنید.
هر زون چه تجهیزاتی می‌گیرد؟
به هر زون دتکتور و شستی وصل میشود و خروجی‌های پنل آژیر را فعال می‌کنند:
- دتکتور: دودی برای اتاق‌ها و راهروها و حرارتی برای جاهایی مثل آشپزخانه و موتورخانه که دود یا بخار عادی دارند. در فروشگاه دتکتور دود زیتکس، دتکتور حرارتی زیتکس، دتکتور دودی آریاک ۲۴ ولت، دتکتور حرارتی آریاک ۲۴ ولت هست؛ همه را در دتکتور اعلام حریق ببینید. دتکتور گازی زیتکس دستگاهی برای تشخیص نشت گاز است، نه دود و حرارت، و اتصال آن به مدار زون در مشخصات فروشگاه نیامده؛ آن را جزو زون‌های اعلام حریق حساب نکنید.
- شستی: شستی قابل ریست آریاک برای اعلام دستی در مسیر خروج.
- آژیر و چراغ: اژیر فلاشر زیتکس ZI-SS 81، اژیر آریاک APSA-24 و چراغ اندیکاتور سردرب در تجهیزات هشدار و فرمان.
در مشخصات پنل ZX-1800-18 آمده است که هر زون تا ۲۰ دتکتور دود یا حرارتی می‌گیرد و پنل خروجی اختصاصی برای آژیر، فلاشر، فن و دمپر دارد. این مقدار برای سایر پنل‌ها ممکن است فرق کند؛ صفحهٔ محصول را بخوانید.
متعارف یا آدرسپذیر؟
در سیستم متعارف، پنل فقط میگوید کدام زون فعال شده؛ برای پیدا کردن دتکتور دقیق باید داخل همان زون گشت. در سیستم آدرسپذیر هر دتکتور شناسهٔ جدا دارد و پنل محل دقیق را اعلام می‌کند. سیستم آدرسپذیر برای ساختمان‌های بسیار بزرگ و پیچیده معمول است و هزینه و طراحی بیشتری دارد. برای ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری متوسط، پنل متعارف با تقسیم‌بندی درست زون‌ها انتخاب رایجی است و همین چیزی است که این دسته در فروشگاه ارائه می‌کند.
اشتباه‌های رایج
- ساختن یک زون برای چند طبقه برای صرفه‌جویی در تعداد زون؛ در زمان حریق، محل مشخص نیست.
- خرید پنل با دقیقاً همان تعداد زون لازم و بدون ذخیره.
- مخلوط کردن دتکتور و پنل با ولتاژ یا نوع مدار ناسازگار؛ دتکتورها باید با پنل سازگار باشند.
- فراموش کردن باتری پشتیبان و ظرفیت درست آن.
- نصب دتکتور دودی در آشپزخانه یا موتورخانه که دود یا بخار عادی دارند و آلارم کاذب می‌دهند.
برق و باتری
طبق مشخصات فروشگاه، پنلهای زیتکس ورودی ۲۲۰ ولت و خروجی ۲۴ ولت دارند؛ دتکتور و آژیر باید با ولتاژ و نوع مدار همان پنل سازگار باشند (آریاک دتکتور و آژیر ۲۴ ولتی عرضه می‌کند؛ برای دتکتور و آژیر زیتکس سازگاری را از دفترچهٔ پنل بپرسید). برای زمان قطع برق، باتری پشتیبان لازم است. ZX-N 10 Pro دو باتری ۱۲ ولت ۴٫۵ آمپرساعت می‌خواهد و پنلهای ZX-1800 دو باتری ۱۲ ولت ۷٫۲ آمپرساعت (صفحهٔ ZX-1800-12 «۷٫۲» و صفحهٔ ZX-1800-14، ۱۶ و ۱۸ «۷» نوشته‌اند؛ دفترچه را ملاک بگیرید). باتری اعلام حریق ۱۲ ولت ۴٫۵ آمپرساعت در فروشگاه هست؛ این باتری ۴٫۵ آمپرساعتی فقط برای پنلی است که همین ظرفیت را خواسته؛ برای ZX-1800 هرگز باتری با ظرفیت کمتر از مقدار دفترچه نگذارید، چون در قطع برق زودتر خالی میشود و پنل از کار می‌افتد. ظرفیت لازم را از دفترچهٔ پنل بخوانید.
کابل‌کشی هر زون
هر زون با یک مدار کابل به پنل می‌رسد. نوع و سطح مقطع کابل را طراح مشخص می‌کند و برای مدار زون معمولاً کابل نسوز شیلددار به کار می‌رود. در فروشگاه کابل نسوز و مقاوم حریق و کابل کنترل و شیلددار هست. ماشین‌حساب سطح مقطع کابل برق برای مدار زون و آژیر مناسب نیست؛ این انتخاب با طراح و دفترچهٔ پنل است.
پیش از خرید
- فهرست طبقه‌ها و فضاهای ویژه را بنویسید و تعداد زون را بشمارید.
- یک یا دو زون ذخیره اضافه کنید.
- پنل را انتخاب کنید و باتری لازم آن را از مشخصات بخوانید.
- تعداد دتکتور، شستی و آژیر هر زون را با طراح نهایی کنید.
- نیاز به تأیید آتش‌نشانی برای تجهیزات و نقشه را از قبل بررسی کنید.
دسته‌بندی کامل تجهیزات را در اعلام حریق و تجهیزات ایمنی ببینید و برای نمای کلی سیستم، راهنمای جامع سیستم اعلام حریق را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
برای ساختمان چهار طبقه چند زون لازم است؟
حداقل یک زون برای هر طبقه؛ یعنی چهار زون. پارکینگ، موتورخانه و پشت‌بام اگر وجود دارند هر کدام معمولاً زون جدا می‌گیرند، پس ممکن است به شش زون برسید. بهتر است یک یا دو زون اضافه هم در نظر بگیرید و تعداد دقیق را طراح یا آتش‌نشانی تأیید کند.
اگر بعداً ساختمان بزرگتر شد، میشود زون اضافه کرد؟
فقط تا ظرفیت پنل. پنل ۸ زونه بیشتر از ۸ زون نمیگیرد. در مشخصات فروشگاه، ZX-N 10 Pro زیتکس تا ۲۰ زون و ZX-1800-12 تا ۳۶ زون «با شبکهسازی» قابل توسعه است؛ برای بقیهٔ مدلها قابلیت توسعه ذکر نشده است. پس از ابتدا پنل کمی بزرگتر بخرید و روش توسعه را پیش از خرید از کارشناس بپرسید.
در هر زون چند دتکتور میشود وصل کرد؟
به مشخصات پنل بستگی دارد. در مشخصات پنل زیتکس ZX-1800-18 حداکثر ۲۰ دتکتور دود یا حرارتی در هر زون ذکر شده است. برای مدل‌های دیگر مشخصات صفحهٔ محصول را ببینید و تعداد و محل دتکتورها را طراح تعیین کند.
پنل متعارف با آدرسپذیر چه فرقی دارد؟
در پنل متعارف، دتکتورهای هر زون روی یک مدار مشترکاند و پنل فقط میگوید «زون ۳ فعال شد»؛ در آدرسپذیر هر دتکتور شناسه دارد و محل دقیق را میگوید. پنلهای فهرستشدهٔ این دسته همگی متعارفاند.
باتری پنل را چطور انتخاب کنیم؟
همان که در مشخصات پنل نوشته شده. مثلاً ZX-N 10 Pro دو باتری ۱۲ ولت ۴٫۵ آمپرساعت می‌خواهد و ZX-1800 دو باتری ۱۲ ولت ۷٫۲ آمپرساعت. باتری ۱۲ ولت ۴٫۵ آمپرساعت در فروشگاه هست و فقط به پنل‌هایی می‌خورد که همین ظرفیت را خواسته‌اند؛ ظرفیت را با دفترچهٔ پنل مقایسه کنید.