انتخاب ریسه و نوار LED: ولتاژ ۱۲، ۲۴ یا ۲۲۰ ولت و ترانس مناسب
ریسه یا نوار LED ساده به نظر می‌رسد، اما سه انتخاب پشت آن است که اگر درست نباشد یا ریسه کم‌نور و ناهمگون میشود یا ترانس داغ می‌کند و می‌سوزد: ولتاژ ریسه (۱۲، ۲۴ یا ۲۲۰ ولت)، توان ترانس و طول مسیر. در این مقاله با اعداد و مثال می‌بینید کدام ولتاژ برای چه کاری مناسب است، ترانس را چطور از روی توان ریسه انتخاب کنید و در ایمانا چه ریسه‌ها و ترانس‌هایی هست. دید کلی دربارهٔ لامپ، پنل و نورپردازی ساختمان در راهنمای روشنایی LED ساختمان آمده است.
ولتاژ ریسه: ۱۲، ۲۴ یا ۲۲۰ ولت؟
توان برابر ولتاژ ضرب‌در جریان است. برای یک ریسهٔ مشخص با توان یکسان، ولتاژ بالاتر یعنی جریان کمتر؛ ریسهٔ ۲۴ ولت نصف جریان ریسهٔ ۱۲ ولت را می‌کشد و افت ولتاژ در مسیر طولانی کمتر میشود. فروشگاه هم در توضیح ریسه‌های ۲۴ ولت می‌نویسد این ولتاژ در مسیرهای طولانی‌تر می‌تواند به کاهش افت ولتاژ کمک کند، به شرط طراحی درست تغذیه.
- ۱۲ ولت DC: رایج و ارزان، برای تکه‌های کوتاه مثل زیر کابینت، ویترین یا آینه. با ترانس ۱۲ ولت کار می‌کند.
- ۲۴ ولت DC: برای مسیرهای بلندتر مثل لاین نوری سقف و نور مخفی. ترانس ۲۴ ولت میخواهد.
- ۲۲۰ ولت AC: مستقیم به برق شهری وصل میشود و ترانس لازم ندارد، ولی بخشهای ریسه برقدار است. فروشگاه تصریح می‌کند نصب آن باید با رعایت اصول ایمنی و توسط فرد متخصص انجام شود و در زمان اتصال به برق نباید به بخشهای برقدار دست زد.
ریسه‌های موجود در ایمانا
همهٔ ریسه‌های نواری فروشگاه برند لان استار هستند و هنگام تنظیم این مقاله (۱۲ مهر ۱۴۰۵) همه موجود بودند. اطلاعات جدول از مشخصات ثبت‌شدهٔ محصولات است:
| ولتاژ | تراکم LED در متر | محصول |
|---|---|---|
| ۱۲ ولت DC | ۱۲۰ | ریسه ۱۲ ولت تراکم ۱۲۰ و درایورخور تراکم ۱۲۰ |
| ۱۲ ولت DC | ۱۸۰ | درایورخور تراکم ۱۸۰ |
| ۱۲ ولت DC | ۲۴۰ | ریسه ۱۲ ولت تراکم ۲۴۰ |
| ۲۴ ولت DC | ۱۲۰ و ۲۴۰ | ریسه ۲۴ ولت تراکم ۱۲۰ و ریسه ۲۴ ولت تراکم ۲۴۰ |
| ۲۲۰ ولت AC | ۱۲۰ و ۲۴۰ | ریسه ۲۲۰ ولت تراکم ۱۲۰ و ریسه ۲۲۰ ولت تراکم ۲۴۰ |
رنگ نور در بیشتر مدل‌ها آفتابی، طبیعی یا مهتابی است؛ مقدار دقیق کلوین ثبت نشده است. «درایورخور» یعنی ریسه برای راه‌اندازی به درایور (ترانس) همولتاژ نیاز دارد. توان هر متر ریسه و طول حلقه در صفحه‌های محصول یکدست نیست (طول حلقه در توضیح بعضی مدل‌ها ۱۰ و در بعضی ۲۰ متر آمده و حتی در چند صفحه با هم تناقض دارد)، پس هنگام سفارش طول و توان را از کارشناسان ایمانا بپرسید. همهٔ ریسه‌ها را در دستهٔ ریسه LED ببینید.
ترانس مناسب را چطور انتخاب کنیم؟
قاعده ساده است: توان کل ریسه را حساب کنید و ترانس را حدود ۲۰ درصد بزرگ‌تر بگیرید تا همیشه با بار کامل کار نکند و داغ نشود. ولتاژ خروجی ترانس باید دقیقاً با ولتاژ ریسه یکی باشد؛ ریسهٔ ۱۲ ولت را به ۲۴ ولت وصل نکنید.
مثال فرضی: ۲۰ متر ریسه ۱۲ ولت که روی برچسب یا دیتاشیتش ۱۴ وات بر متر نوشته شده است. توان کل ۲۰ × ۱۴ = ۲۸۰ وات، با ۲۰ درصد حاشیه حدود ۳۳۶ وات. جریان ریسه در ۱۲ ولت حدود ۲۸۰ ÷ ۱۲ ≈ ۲۳ آمپر است. نزدیک‌ترین ترانس بزرگ‌تر در فروشگاه ۴۰۰ وات است. (۱۴ وات بر متر فقط مثال است؛ عدد واقعی را از ریسهٔ خودتان بخوانید.)
| ترانس در فروشگاه (۱۲ ولت) | جریان خروجی | برای توان ریسه تا حدود |
|---|---|---|
| ترانس اسلیم ۲۰۰ وات | ۱۶٫۶ آمپر | ۱۶۰ وات |
| ترانس اسلیم ۳۰۰ وات | ۲۵ آمپر | ۲۵۰ وات |
| ترانس اسلیم ۴۰۰ وات | ۳۳ آمپر | ۳۳۰ وات |
این سه ترانس لان استار ۱۲ ولت هستند و در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ موجود بودند. ستون آخر همان قاعدهٔ ۲۰ درصد حاشیه است (توان ترانس ÷ ۱٫۲). در این دستهٔ فروشگاه ترانس ۲۴ ولت ثبت نشده؛ اگر ریسهٔ ۲۴ ولت می‌خواهید، ترانس ۲۴ ولت را جدا از کارشناسان بپرسید. همهٔ ترانس‌ها در دستهٔ ترانس و درایور روشنایی هستند.
مسیر طولانی و سیم تغذیه
جریان بالا در ۱۲ ولت دو مشکل می‌سازد: ریسه در انتهای مسیر کم‌نورتر میشود و سیم اگر نازک باشد داغ می‌کند. سه راه حل: ریسه‌های بلند را ۲۴ ولت بگیرید، ریسهٔ بلند را به چند تکهٔ کوتاه تقسیم کنید و هر تکه را جدا (با سیم مناسب) تغذیه کنید، و ترانس را نزدیک ریسه بگذارید. برای سیم بین ترانس و ریسه، جریان ۲۳ آمپر با افت مجاز ۳ درصد از ۱۲ ولت (۰٫۳۶ ولت) و ۲ متر فاصلهٔ ترانس تا ریسه (رفت و برگشت حساب شده) حدود ۴٫۵ میلی‌متر مربع مس لازم دارد، یعنی ۶ میلی‌متر مربع سیم استاندارد؛ بار بزرگ‌تر یا مسیر طولانی‌تر سیم ضخیم‌تر میخواهد و محاسبه را باید از کارشناس بگیرید. سیم‌کشی ساختمان را در راهنمای سیم‌کشی ساختمان از صفر ببینید.
ایمنی نصب
- ترانس را در جای هواخور و دور از رطوبت و مواد قابل‌اشتعال بگذارید و روی آن را نپوشانید.
- قبل از اتصال، قطب مثبت و منفی را درست وصل کنید و بعد از خاموش کردن مدار کار کنید.
- ورودی ۲۲۰ ولت ترانس و ریسه‌های ۲۲۰ ولت را برق‌کار دارای صلاحیت وصل کند؛ مدار روشنایی باید کلید مینیاتوری مناسب (دستهٔ تجهیزات حفاظتی) و در فضای مرطوب محافظ جان داشته باشد.
- ریسه‌ای که در حمام، حیاط یا کنار آب نصب میشود باید درجهٔ حفاظت (IP) مناسب داشته باشد؛ فروشگاه IP ریسه‌ها را ثبت نکرده، پس برای فضای مرطوب از کارشناس بپرسید.
اشتباه‌های رایج
- وصل کردن ریسهٔ ۱۲ ولت به ترانس ۲۴ ولت یا برعکس.
- خرید ترانس هم‌توان با ریسه بدون حاشیهٔ ۲۰ درصد.
- تغذیه از یک سر برای ریسهٔ بسیار بلند ۱۲ ولت.
- سیم نازک بین ترانس و ریسه.
- نصب ریسهٔ ۲۲۰ ولت بدون برق‌کار یا بدون حفاظت.
چک‌لیست خرید
- طول کل ریسه و توان هر متر را از دیتاشیت یا برچسب بگیرید.
- ولتاژ را انتخاب کنید: کوتاه ۱۲ ولت، بلند ۲۴ ولت، ۲۲۰ ولت فقط با برق‌کار.
- توان ترانس را ۲۰ درصد بیشتر از توان کل بگیرید.
- سیم تغذیه و کلید مدار را هماهنگ کنید.
- برای تعیین روشنایی کل اتاق از محاسبه‌گر روشنایی برق و راهنمای روشنایی LED کمک بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
ریسه ۱۲ ولت بهتر است یا ۲۴ ولت؟
برای طول کم ۱۲ ولت کافی است؛ برای مسیر بلند ۲۴ ولت چون جریان کمتری می‌کشد و افت ولتاژ کمتری دارد.
ریسهٔ ۲۲۰ ولت ترانس میخواهد؟
نه. مستقیم به برق شهری وصل میشود، ولی بخشهای آن برقدار است و نصب باید توسط متخصص و با رعایت ایمنی انجام شود.
برای ۱۰ متر ریسه چند وات ترانس بگیرم؟
توان هر متر را از ریسه بخوانید، در ۱۰ ضرب کنید و ۲۰ درصد اضافه کنید. مثلاً با ۱۴ وات بر متر (مثال فرضی) میشود ۱۶۸ وات و ترانس ۲۰۰ وات.
ترانس ۲۴ ولت در ایمانا هست؟
در دستهٔ ترانس و درایور روشنایی فقط سه ترانس ۱۲ ولت ثبت شده است؛ ترانس ۲۴ ولت را از کارشناسان بپرسید.
«درایورخور» یعنی چه؟
یعنی ریسه برای کار کردن به درایور یا ترانس همولتاژ نیاز دارد و مستقیم به برق ۲۲۰ ولت وصل نمیشود.
طول حلقهٔ ریسه چند متر است؟
در توضیح محصولات ۱۰ یا ۲۰ متر آمده و بعضی صفحهها ناهماهنگاند؛ پیش از خرید از کارشناسان تأیید بگیرید.